Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας

Κεντρική Σελίδα

Αγία Γραφή

Ο εξοβελισμός 10 βιβλίων τής Αγίας Γραφής από τους Προτεστάντες // Υπερασπίζοντας τους Εβδομήκοντα. Σύγκριση των κειμένων των Ο’ με τα Μασοριτικά κείμενα // Ποια είναι τα βιβλία της Αγίας Γραφής; // O κανόνας τής Αγίας Γραφής // Πρέπει να δεχόμαστε μόνο την Αγία Γραφή; // Πηγές κανονικότητας // Η διάκριση Θείων και Θεοπνεύστων βιβλίων // Οι διαβαθμίσεις των βιβλίων της Αγίας Γραφής // Ο ΙΧΘΥΣ τού βιβλίου τού Τωβίτ: Δεισιδαιμονία ή Προφητική Προεικόνιση; // Τα μνημόσυνα και οι πρεσβείες τών προφητών στο βιβλίο Β΄ Μακκαβαίων

Στενός ή Ευρύς ο Κανόνας της Παλαιάς Διαθήκης;

Ιστορική τεκμηρίωση τής κανονικότητας τών λεγομένων "Δευτεροκανονικών"

Του Μανώλη Καλομοίρη

 

Πηγή: Περιοδικό: "Ερευνητής" Νο 29, του Δεκεμβρίου 2004.

 

 

Οι Προτεσταντικές αιρέσεις, στην συντριπτική τους πλειονότητα, ακολουθούν τον Στενό Κανόνα των Εβραίων. Αντιθέτως, όλες οι παλαιές εκκλησίες, ακολουθούν τον Ευρύ Κανόνα, με 10 βιβλία περισσότερα από τον Στενό. Ποιοι έχουν τελικά δίκιο;

Ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα είναι να μάθουμε τι φανερώνουν τα ιστορικά στοιχεία για το τι κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης είχε η πρώτη Εκκλησία. Οι παραδοσιακές Εκκλησίες, Ορθόδοξη, Καθολική και οι Αντι-Χαλκηδόνιες, ακολουθούν τον ευρύ κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης, ο οποίος περιλαμβάνει μια σειρά βιβλίων που αποκαλούνται «Δευτεροκανονικά»[1]. Από την άλλη, στον προτεσταντισμό (δηλ. στις Ευαγγελικές και τις Πεντηκοστιανές Εκκλησίες) υπάρχει σαν ένα a priori δόγμα που δεν αμφισβητεί κανείς, πως η αυθεντική Παλαιά Διαθήκη περιλαμβάνει τα 39 βιβλία, και πως οτιδήποτε παραπάνω ανήκει στα απόκρυφα. Γενικά, οι Διαμαρτυρόμενοι λένε ότι πρέπει να ακολουθούμε την Ιουδαϊκή παράδοση του στενού κανόνα των 39 βιβλίων για την Παλαιά Διαθήκη. Και επικαλούνται μάλιστα το εδάφιο Ρωμαίους γ 2 ότι στους Ιουδαίους "επιστεύθησαν τα λόγια του Θεού".

Το θέμα είναι: ποια ήταν η Βίβλος των Ιουδαίων τον πρώτο μ.Χ. αιώνα, και ποια ήταν η Βίβλος της πρώτης Εκκλησίας; Επίσης πρέπει να μάθουμε πότε οι Ιουδαίοι έκλεισαν τον δικό τους κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης, και πότε τον έκλεισε η Εκκλησία. Ακόμη χρειάζεται να ξέρουμε οι χριστιανοί τους 3 πρώτους αιώνες ποια Παλαιά Διαθήκη δέχονταν, του στενού ή του ευρύ κανόνα; Όλα αυτά θα τα εξετάσουμε σε αυτή την μελέτη.

 

1. Η προ Χριστού Ιουδαϊκή Βίβλος περιελάμβανε τα Δευτεροκανονικά

Στην «Εγκυκλοπαίδεια της Βίβλου» της ευαγγελικής ιστοσελίδας jesuslovesyou.gr διαβάζουμε στο λήμμα «Δευτεροκανονικά»: «Τα βιβλία αυτά δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ από τους Ιουδαίους σαν μέρος της ιουδαϊκής Βίβλου». Όμως με αυτόν τον ισχυρισμό δεν συμφωνούν τα ιστορικά στοιχεία που έχουμε στην διάθεσή μας.

Όπως γνωρίζουμε, οι Ιουδαίοι και οι Χριστιανοί χρησιμοποιούσαν την ελληνική μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης των Εβδομήκοντα. Ο καθηγητής Πανεπιστημίου Αθανάσιος Χαστούπης αναφέρει σχετικά:

«Κατά τους χρόνους του Ιησού και των αποστόλων η μετάφρασις των Ο΄, ήτις περιλαμβάνει και τα δευτεροκανονικά βιβλία και τεμάχια, χρησιμοποιείται υπό πάντων των Ιουδαίων της διασποράς. Δαψιλή χρήσιν αυτής ποιούνται και οι συγγραφείς της Κ. Διαθήκης. Εάν τα δευτεροκανονικά βιβλία και τεμάχια δεν εθεωρούντο κανονικά, οι απόστολοι και οι μαθηταί των θα είχον επιστήσει εις τούτο την προσοχήν των χριστιανών αναγνωστών των και καθορίσει ακριβώς τον αυθεντικόν κατάλογον των ιερών βιβλίων» (ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑΝ ΔΙΑΘΗΚΗΝ- ΧΑΣΤΟΥΠΗ, σελ.551).

Η Καινή Διαθήκη από τις 350 παραθέσεις από την Παλαιά Διαθήκη, τις 300 τις κάνει από την Μετάφραση των Εβδομήκοντα[2]. Αφού η Μετάφραση αυτή περιλαμβάνει τον Ευρύ Κανόνα, δηλαδή περιέχει και τα Δευτεροκανονικά, είναι φανερό ότι αυτά ήταν αποδεκτά από τούς Εβραίους και τούς Χριστιανούς του πρώτου αιώνα. Θα λέγαμε ότι δεν θα ήταν αποδεκτά, μόνο αν υπήρχε διδασκαλία των αποστόλων, αυτά τα βιβλία να μην τα δεχόμαστε.

Ο ευαγγελικός συγγραφέας Γιώργος Χατζηαντωνίου λέει στην ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ, σελ.413: «Η μετάφραση των Ο΄ απομακρύνθηκε από τον Ιουδαϊκό Κανόνα και ως προς την διάταξη της ύλης, με τριμερή πάλι διάρθρωση του Κανόνα αλλά με κριτήριο το χαρακτηριστικό είδος περιεχομένου κάθε βιβλίου και με διάσπαρτα στις προηγούμενες θέσεις τα «Απόκρυφα» [Σημ. Ερευνητή: στην ευαγγελική ορολογία, έτσι ονομάζονται τα Δευτεροκανονικά]». Ο Γ. Χατζηαντωνίου παραδέχεται ότι η Μετάφραση των Εβδομήκοντα ακολουθούσε τον ευρύ κανόνα που περιλάμβανε και τα Δευτεροκανονικά, και μάλιστα όχι σε παράρτημα στο τέλος σαν υποδεέστερα, αλλά διασκορπισμένα μεταξύ των υπόλοιπων κανονικών βιβλίων της Π.Διαθήκης!

Για την αποδοχή που είχαν τα Δευτεροκανονικά από τους Ιουδαίους,  αναφέρει πολλά ο πανεπιστημιακός καθηγητής Παναγιώτης Μπρατσιώτης: «Αφετέρου δε διαπιστούται πολλαχώς ου μόνον η γνωριμία, αλλά και η μεγάλη τιμή, ης απέλαυον παρά τοίς Παλαιστινοίς Ιουδαίοις τα δευτεροκανονικά βιβλία και μάλιστα ένια τούτων. Ούτω, προς τοις άλλοις, εν τοις ταλμουδικοίς βιβλίοις παρατίθενται πολλάκις χωρία εκ της Σοφίας Σειράχ κατά τρόπον υπομιμνήσκοντα την ενταύθα χρήσιν πρωτοκανονικών βιβλίων. Υπό ραββίνων τινών η Σοφία Σολομ., ετιμάτο ως γνήσιον έργον του Σολομώντος. Περί δε της τιμής, ης απέλαυον τα βιβλία Τωβίτ και Ιουδείθ, μαρτυρεί η ύπαρξις εβραϊκών και αραμαϊκών κειμένων τούτων. (…) Το δε Α΄ Μακκαβ., ου μόνον είχε γραφή πρωτοτύπως εβραϊστί, αλλά κατά το βαβυλωνιακόν Ταλμούδ (Joma 29a) θα ανεγινώσκετο κατά την εορτήν των εγκαινίων» (ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑΝ ΔΙΑΘΗΚΗΝ-ΜΠΡΑΤΣΙΩΤΟΥ σελ. 496).

 

2. Την ελληνική Μετάφραση της ιουδαϊκής Βίβλου, την θεωρούσαν θεόπνευστη οι Ιουδαίοι

Το επίσης εντυπωσιακό είναι πως οι Ιουδαίοι όχι μόνο χρησιμοποιούσαν την Μετάφραση των Εβδομήκοντα, αλλά και την θεωρούσαν θεόπνευστη! Όπως λέει ο Π.Μπρατσιώτης: «Τα επί μέρους ελληνικά μεταφράσματα της Π.Δ. συλλεγέντα συνεκρότησαν ενιαίαν Βίβλον, ήτις ου μόνον παρά τοίς Ιουδαίοις της Αιγύπτου, αλλά και απανταχού της ελληνιζούσης ιουδαϊκής διασποράς εθεωρείτο, τουλάχιστον μέχρι των μέσων του β΄ μ.Χ. αιώνος, ως εξίσου προς το πρωτότυπον ιερά, και αυτό τούτο θεόπνευστος[3], χρησιμοποιούμενη ου μόνον ως βάσις της ελληνιστικής ιουδαϊκής μορφώσεως και ως μέσον της ιουδαϊκής παρά τω εθνικώ κόσμω προπαγάνδας, αλλά  και εν αυτή τη συναγωγική λατρεία» (ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑΝ ΔΙΑΘΗΚΗΝ-ΜΠΡΑΤΣΙΩΤΟΥ σελ. 559).

 

3. Τα χειρόγραφα του Κουμράν απέδειξαν ότι η Μετάφραση των Ο΄ είναι περισσότερο αξιόπιστη από το μασοριτικό κείμενο

Η ανακάλυψη των χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας αποκάλυψε ότι η Μετάφραση των Εβδομήκοντα στηρίζεται σε αρχαιότερο πρωτότυπο από το εβραϊκό μασοριτικό κείμενο! Ο Αθ.Χαστούπης αναφέρει:

«Τα εκ της μελέτης συμπεράσματα εξέπληξαν τους ειδικούς, διότι δια πρώτην φοράν απεδεικνύετο ου μόνον ότι η μετάφρασις των Εβδομήκοντα είναι απόδοσις εβραϊκού κειμένου έχοντος ιδίαν παράδοσιν, αλλά και ότι η παράδοσις αύτη δεν υπολείπεται εις αυθεντικότητα της του Μασωριτικού. Άλλαις λέξεσιν, εκ της συγκρίσεως των τριών χειρογράφων προς το Μασωριτικόν και την μετάφρασιν των Εβδομήκοντα, ευρέθη ότι ταύτα, απέχοντα αισθητώς από του πρώτου, συμφωνούν ως επί το πλείστον μετά του δευτέρου. (…) Παρόμοια προς τα εκ των τεμαχίων του Σαμουήλ συμπεράσματα είναι και τα εκ τεμαχίων άλλων ιστορικών βιβλίων, καθότι ταύτα ως εκείνα περιέχουν κείμενον εγγύτερον τη μεταφράσει των Εβδομήκοντα ή τω Μασωριτικώ» (ΜΕΛΕΤΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑΝ ΔΙΑΘΗΚΗΝ- ΧΑΣΤΟΥΠΗ, σελ. 140-141).

Ενώ ένας ακόμη λόγος για την αξία της Μετάφρασης των Ο΄ είναι ότι εκφράζει τις απόψεις του ιουδαϊκού λαού πριν τον ερχομό του Χριστού, σε μια περίοδο που μεταγενέστερες απόψεις γι’ αυτόν δεν θα μπορούσαν να έχουν επηρεάσει τα γραπτά αυτά σε σχέση με θέματα χριστιανικού ενδιαφέροντος[4].

 

4. Ευαγγελική αντίρρηση: Η Καινή Διαθήκη δεν παραθέτει από κανένα Δευτεροκανονικό

Η ευαγγελική ιστοσελίδα jesuslovesyou.gr ισχυρίζεται ότι «ο Ιησούς Χριστός δεν αναφέρθηκε ποτέ σ’ αυτά τα βιβλία [τα Δευτεροκανονικά], σε αντίθεση με αυτά που περιλαμβάνουν ‘οι γραφές’ και των οποίων αναφορές και αποσπάσματα χρησιμοποίησε στην επίγεια διακονία Του. Το ίδιο έπραξαν και οι απόστολοι» («Εγκυκλοπαίδεια της Βίβλου» του jesuslovesyou.gr, λήμμα «Δευτεροκανονικά»).

Όσον αφορά την μη χρήση των Δευτεροκανονικών βιβλίων στη Καινή Διαθήκη, δεν είναι αληθές αυτό, διότι υπάρχουν πλήθος έμμεσων αναφορών σε αυτά τα βιβλία όπως θα δείξουμε παρακάτω. 

Ενώ είναι αληθές επίσης, ότι η Καινή Διαθήκη δεν αναφέρει άμεσες παραθέσεις, ούτε από πολλά κανονικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης (Π.χ. Ρουθ, Έσδρας, Νεεμίας, Εσθήρ, Οβδιού, Ναούμ, Εκκλησιαστής, Άσμα Ασμάτων[5])! Οπότε η μη άμεση παράθεσή τους, δεν αποδεικνύει τον αποκλεισμό τους από τον κανόνα της πρώτης Εκκλησίας. Εκτός και αν αποκλείσει κανείς και αρκετά από τα κανονικά βιβλία της Π. Διαθήκης από τον κανόνα!

Από την άλλη μεριά, ούτε καν η απλή παράθεση ενός βιβλίου στην Καινή Διαθήκη, είναι αρκετή για να μπει στον κανόνα! Διότι στην Προς Εβραίους επιστολή 11:36-37 αναφέρει για κάποιους που «πριονίστηκαν», που είναι νύξη για το απόκρυφο βιβλίο Μαρτύριον Ησαΐα, που λέει ότι έτσι θανατώθηκε ο προφήτης Ησαΐας. Ενώ στον Ιούδα 9 γίνεται παράθεση από το απόκρυφο βιβλίο Ανάληψις Μωϋσέως. Αλλά αυτά τα βιβλία δεν έγιναν αποδεκτά στον κανόνα της Π. Διαθήκης από την Εκκλησία, έστω κι αν παραθέσεις τους ή νύξεις τους υπάρχουν στη Καινή Διαθήκη! Μήπως οι Διαμαρτυρόμενοι είναι έτοιμοι να προσθέσουν στην Βίβλο τους αυτά τα δύο απόκρυφα βιβλία, αφού τα παραθέτει η Καινή Διαθήκη; Αν όχι, τότε το επιχείρημά τους κατά των Δευτεροκανονικών δεν ευσταθεί!

 

5. Η Καινή Διαθήκη υποστηρίζει την Μετάφραση των Ο΄

Η ίδια η Καινή Διαθήκη υποστηρίζει ότι ο ευρύς κανόνας της Μετάφρασης των Εβδομήκοντα είναι θεόπνευστος και ωφέλιμος! Ο απόστολος Παύλος λέει στον Τιμόθεο: «και μη λησμονείς ότι από τη βρεφική σου ηλικία γνωρίζεις τη  Γραφή, που μπορεί να σε κάνει σοφό οδηγώντας σε στη σωτηρία δια της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Ό,τι βρίσκεται στη Γραφή είναι εμπνευσμένο από το Πνεύμα του Θεού κι είναι ωφέλιμο για τη διδασκαλία της αλήθειας, για τον έλεγχο της πλάνης, για τη διόρθωση των λαθών, για τη διαπαιδαγώγηση σε μια ζωή όπως τη θέλει ο Θεός∙ έτσι ο άνθρωπος του Θεού θα είναι τέλειος και καταρτισμένος για κάθε καλό έργο» (Β΄ Τιμόθεον 3:15-17, ΝΜΒ).

Ποια Βίβλο ο Τιμόθεος διδάχτηκε από βρέφος εκεί που μεγάλωσε; Πληροφορούμαστε από τις Πράξεις 16:1 ότι ο Παύλος «Κατήντησε δε εις Δέρβην και Λύστραν. και ιδού μαθητής τις ήν εκεί ονόματι Τιμόθεος, υιός γυναικός τινος Ιουδαίας πιστής, πατρός δε Έλληνος». Η περιοχή αυτή ήταν στην Μικρά Ασία (σημερινή Τουρκία) που τότε ήταν ελληνόφωνη. Επίσης είχε και πατέρα Έλληνα. Ενώ στην ίδια επιστολή του ο Παύλος στο Β’ Τιμόθεον 2:19 παραθέτει το εδάφιο Αριθμοί 16:5 από την Μετάφραση των Ο΄. Όλα αυτά συνηγορούν στο ότι ο Τιμόθεος, διδάχτηκε την Βίβλο που είχαν οι ελληνιστές Ιουδαίοι της διασποράς, δηλαδή την Μετάφραση των Εβδομήκοντα. Και αυτή την Βίβλο, που διδάχτηκε ο Τιμόθεος και η οποία περιείχε τον ευρύ κανόνα της Π. Διαθήκης, χαρακτηρίζει ο απόστολος των εθνών θεόπνευστη, και ωφέλιμη για διδασκαλία, έλεγχο κλπ!

 

6. Παραθέσεις της Π. Διαθήκης στη Κ. Διαθήκη που ΔΕΝ θα τις βρείτε στο μασοριτικό κείμενο!

Αντίθετα με την συνήθεια των ευαγγελικών και πεντηκοστιανών εκκλησιών που ακολουθούν το Μασοριτικό εβραϊκό κείμενο της Π.Διαθήκης, η Καινή Διαθήκη ακολουθεί την Μετάφραση των Ο΄. Και μάλιστα, κάνει παραθέσεις που ΔΕΝ υπάρχουν στο μασοριτικό κείμενο της Π. Διαθήκης, όσο και να ψάξει κανείς! Θα δούμε κάποια παραδείγματα.

Στις Πράξεις 7:14 ο Στέφανος αναφέρει ότι ο Ιωσήφ κάλεσε 75 ανθρώπους της συγγένειάς του να κατέβουν στην Αίγυπτο. Το μασοριτικό κείμενο στην Γένεση 46:7 δεν αναφέρει 75,  αλλά 70 ανθρώπους ότι κατέβηκαν στην Αίγυπτο. Υπάρχει αντίφαση; Όχι, γιατί ο Στέφανος χρησιμοποιεί την Μετάφραση των Ο΄ που στη Γένεση 46:7 αναφέρεται σε 75 ανθρώπους από την συγγένεια του Ιωσήφ που κατέβηκαν στην Αίγυπτο! Κι έτσι δεν υπάρχει αντίφαση μεταξύ Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, αν ακολουθήσουμε την Μετάφραση των Ο΄.

Στις Πράξεις 15:14-18 διαβάζουμε μία περικοπή από τον Αμώς 9:11-12 που ανέγνωσε δημόσια στην αποστολική σύνοδο ο Ιάκωβος. Την περικοπή αυτή την ανέγνωσε ο απόστολος Ιάκωβος για να υποστηρίξει το δικαίωμα των εθνικών στην σωτηρία, χωρίς να είναι απαραίτητο να γίνουν Ιουδαίοι πρώτα. Η περικοπή αυτή έχει ως εξής στη Καινή Διαθήκη:

«Ο Συμεών φανέρωσε με ποιον τρόπο ο Θεός επισκέφθηκε κατ' αρχάς τα έθνη, ώστε να πάρει απ' αυτά λαό για το όνομά του. Και με τούτο συμφωνούν τα λόγια των προφητών, όπως είναι γραμμένο:

‘Και ύστερα απ' αυτά θα επιστρέψω και θα ανοικοδομήσω τη σκηνή τού Δαβίδ, που έχει πέσει· και τα κατεδαφισμένα της θα τα ανοικοδομήσω, και θα την ανορθώσω· για να εκζητήσουν τον Κύριο οι υπόλοιποι των ανθρώπων, και όλα τα έθνη, επάνω στα οποία καλείται το όνομά μου, λέει ο Κύριος, ο οποίος κάνει όλα αυτά’». (Πράξεις 15:14-17, Μετάφραση «ΠΕΡΓΑΜΟΣ»). 

Αν πάμε στο μασοριτικό κείμενο του Αμώς 9:11-12 θα παρατηρήσουμε ότι ταιριάζει μόνο το εδάφιο 11, ενώ το εδάφιο 12 λέει διαφορετικά πράγματα: «για να κληρονομήσουν το υπόλοιπο του Εδώμ, και όλα τα έθνη, επάνω στα οποία αναφέρεται το όνομά μου, λέει ο Κύριος, ο οποίος τα κάνει αυτά». Που βρήκε ο Ιάκωβος το «για να εκζητήσουν τον Κύριο οι υπόλοιποι των ανθρώπων, και όλα τα έθνη, επάνω στα οποία καλείται το όνομά μου, λέει ο Κύριος, ο οποίος κάνει όλα αυτά»; Αν πάτε στην Μετάφραση των Εβδομήκοντα θα μάθετε από πού διάβασε την περικοπή αυτή ο απόστολος Ιάκωβος! Η Μετάφραση των Ο΄ λέει: «όπως εκζητήσωσιν οι κατάλοιποι των ανθρώπων και πάντα τα έθνη, εφ΄ ούς επικέκληται το όνομά μου επ’ αυτούς, λέγει Κύριος ο Θεός ο ποιών πάντα ταύτα» (Αμώς θ 12). Συνεπώς ακόμα και στην Αποστολική Σύνοδο, η Μετάφραση των Εβδομήκοντα χρησιμοποιείται, και μάλιστα σε εδάφια που διαφέρουν σημαντικά από το μασοριτικό!

Στην Προς Εβραίους 10:5-6 διαβάζουμε στο αρχαίο κείμενο παράθεση από τον  Ψαλμό 40:6: «Διό εισερχόμενος εις τον κόσμον λέγει· θυσίαν και προσφοράν ουκ ηθέλησας, σώμα δε κατηρτίσω μοι· ολοκαυτώματα και περί αμαρτίας ουκ ευδόκησας». Ας πάμε να δούμε την περικοπή Ψαλμό 40:6 στο μασοριτικό κείμενο: «Θυσίαν και προσφοράν δεν ηθέλησας· διήνοιξας εν εμοί ώτα· ολοκαύτωμα και προσφοράν περί αμαρτίας δεν εζήτησας». Όπως βλέπουμε το μασοριτικό δεν αναφέρει τίποτε για την ετοιμασία σώματος για τον Ιησού, όπως διαβάζουμε στην Προς Εβραίους. Αν πάμε στην Μετάφραση των Ο΄ το πρόβλημα λύνεται! Από εκεί πήρε την περικοπή ο απόστολος Παύλος: «θυσίαν και προσφοράν ουκ ηθέλησας, σώμα δε κατηρτίσω μοι· ολοκαυτώματα και περί αμαρτίας ουκ εζήτησας» (Ψαλμός 39/ λθ 7, Ο΄).

Είδαμε τρία παραδείγματα που δείχνουν όχι μόνο ότι η Καινή Διαθήκη χρησιμοποιεί την Μετάφραση των Ο΄, αλλά και ότι υπάρχουν μερικές φορές σημαντικές διαφορές από το μασοριτικό κείμενο.

 

7. Έμμεσες αναφορές της Κ. Διαθήκης στα Δευτεροκανονικά

Θα δούμε λίγες από τις πολλές έμμεσες αναφορές ή νύξεις στα Δευτεροκανονικά που περιέχει η Καινή Διαθήκη.

Στην Ρωμαίους 5:12 διαβάζουμε: «Διά τούτο ώσπερ δι' ενός ανθρώπου η αμαρτία εις τον κόσμον εισήλθε και διά της αμαρτίας ο θάνατος, και ούτως εις πάντας ανθρώπους ο θάνατος διήλθεν, εφ' ώ πάντες ήμαρτον». Το λεξιλόγιο θυμίζει έντονα το εξής δευτεροκανονικό εδάφιο: «φθόνω δε διαβόλου θάνατος εισήλθεν εις τον κόσμον» (Σοφία Σολομώντος 2:24).

 Στο Ματθαίο 27:41-43 διαβάζουμε: «Το ίδιο και οι αρχιερείς, μαζί με τους γραμματείς και τους πρεσβύτερους, εμπαίζοντας έλεγαν:  Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει· αν είναι βασιλιάς τού Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σ' αυτόν· εμπιστεύθηκε στον Θεό· ας τον σώσει τώρα, αν τον θέλει· επειδή, είπε: Είμαι Υιός τού Θεού» (Μετάφραση «ΠΕΡΓΑΜΟΣ»).

Αυτό εκπληρώνει την Μεσσιανική προφητεία που υπάρχει σε ένα δευτεροκανονικό βιβλίο: «Έτσι, λοιπόν, αποφασίζουν να παγιδέψουν τον ευσεβή. ‘Αυτός δεν είναι του χεριού μας΄, σκέφτονται. ‘Εναντιώνεται στα έργα μας, μας κατηγορεί ότι παραβαίνουμε το νόμο κι ότι ξεφύγαμε από τις αρχές μας. Προσποιείται ότι γνωρίζει το Θεό και αυτοαποκαλείται δούλος Κυρίου. Μας κακίζει για τον τρόπο που σκεφτόμαστε, ακόμα και η παρουσία του μας ενοχλεί. Πράγματι, η ζωή του ευσεβή δεν είναι σαν των άλλων, συμπεριφέρεται διαφορετικά. Μακαρίζει τα τέλη των δικαίων και καυχάται πως έχει πατέρα τον Θεό. Ας δοκιμάσουμε, λοιπόν, λένε οι ασεβείς, αν τα λόγια αυτού του δίκαιου θα βγουν αληθινά κι ας δούμε ποιο θα είναι το τέλος του. Αν πράγματι είναι δούλος του Θεού, θα τον βοηθήσει ο Θεός. Θα τον γλιτώσει απ’ τους εχθρούς του. Με προσβολές και με βασανιστήρια μπορούμε να τον δοκιμάσουμε και να δούμε πόσο πράος είναι και ανεξίκακος. Θα τον καταδικάσουμε σε θάνατο ντροπιαστικό, και να δούμε τότε αν θα τον προστατέψει ο Θεός, όπως λέει’». (Σοφία Σολομώντος 2:12-20, Νέα Μετάφραση Βίβλου-ΝΜΒ). Είναι μια καταπληκτική προφητεία που εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Στην Προς Ρωμαίους Επιστολή 1:20, ΝΜΒ διαβάζουμε: «Δηλαδή, παρ’ ό,τι είναι αόρατες και η αιώνια δύναμή του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα, μπορούσαν να τις δουν μέσα στη δημιουργία, από τότε που έγινε ο κόσμος. Γι’ αυτό και δεν έχουν καμιά δικαιολογία». Αυτό θυμίζει έντονα την Σοφία Σολομώντος 13:1, ΝΜΒ «Πράγματι, όλοι όσοι στερούνται τη γνώση του Θεού, είναι από τη φύση τους ανόητοι, γιατί δεν κατόρθωσαν να διακρίνουν τον αληθινό Θεό μέσα από τα υλικά αγαθά που βλέπουν γύρω τους, δεν αναγνώρισαν τον τεχνίτη από την παρατήρηση των έργων του».

Στην Προς Εβραίους Επιστολή 11:35 στους ήρωες της πίστεως της Παλαιάς Διαθήκης αναφέρει: «άλλοι, όμως, βασανίστηκαν, χωρίς να δεχθούν την απολύτρωση, για να αξιωθούν μιας καλύτερης ανάστασης» (Μετάφραση «ΠΕΡΓΑΜΟΣ»). Ποιοι είναι αυτοί; Γιατί τέτοια περίπτωση, όσο και να ψάξετε δεν πρόκειται να βρείτε στον στενό κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης! Αυτούς που έχει υπόψη του ο απόστολος Παύλος ως ήρωες της πίστεως, οι οποίοι πέθαναν με φρικτά βασανιστήρια προκειμένου να μην αρνηθούν τον αληθινό Θεό και να έχουν μια καλύτερη ανάσταση, αναφέρονται στο Β΄ Μακκαβαίων. Θα παραθέσουμε μερικά εδάφια από αυτό το βιβλίο για το περιστατικό αυτό: «Όταν ο πρώτος αδερφός πέθανε μ’ αυτό τον τρόπο, οι στρατιώτες έφεραν τον δεύτερο για να τον εμπαίξουν. Του ξερρίζωσαν το δέρμα του κεφαλιού του μαζί με το τρίχωμα και τον ρωτούσαν: ΄Θα φας ή όχι [χοιρινά κρέατα-εδάφιο 1] πριν σε βασανίσουμε σε κάθε μέλος του σώματός σου;’ Εκείνος απαντούσε στη μητρική του γλώσσα και έλεγε: ‘Όχι!’ Έτσι υπέφερε κι αυτός τα ίδια βασανιστήρια όπως και ο πρώτος. Όταν έβγαζε την τελευταία του πνοή είπε: ‘Εσύ κακέ δαίμονα μας κόβεις το νήμα της παρούσης ζωής. Όμως ο βασιλιάς όλου του κόσμου, εμάς που πεθαίνουμε για χάρη των νόμων του, θα μας αναστήσει για να ζήσουμε αιώνια’… Αυτός [ο Θεός] με την ευσπλαχνία του θα σας ξαναδώσει τη ζωή, επειδή εσείς τώρα την περιφρονείτε για χάρη των νόμων του… Μη φοβηθείς αυτό το φονιά. Να φανείς αντάξιος των αδερφών σου. Να δεχτείς το θάνατο, ώστε όταν ο Θεός μας ξαναδείξει το έλεός του, να σε ξαναπάρω πίσω στην ανάσταση μαζί με τα άλλα σου αδέρφια» (Β΄ Μακκαβαίων 7:7-9,23,29- Νέα Μετάφραση Βίβλου). Αλλά για να διαβάσετε όλη την ιστορία δείτε Β΄ Μακκαβαίων 6:18-31, 7:1-42.

Παραθέτουμε πίνακα χωρίων της Καινής Διαθήκης που είναι παράφραση ή νύξη σε χωρία από τα Δευτεροκανονικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης.

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 7:26 -ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:3

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 15:7 -ΡΩΜΑΙΟΥΣ 9:21

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 9:15-16 -Β΄ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:4

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 5:16 -Β΄ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:8

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 3:7 -ΜΑΤΘΑΙΟΣ 13:43

Α΄ ΜΑΚ. 4:36,59, Β΄ΜΑΚ. 10:1-8 -ΙΩΑΝΝΗΣ 10:22-23

Α΄ ΜΑΚΚΑΒΑΙΩΝ 2:29-31, Β΄ ΜΑΚ. 5:27 – ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:38

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜ. 18:15-16 -ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ 19:13,15

ΤΩΒΙΤ 12:12-15,18 -ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ 8:2-4

ΙΟΥΔΙΘ 11:19 -ΜΑΤΘΑΙΟΣ 9:36

ΤΩΒΙΤ 3:8, 7:11 -ΜΑΤΘΑΙΟΣ 22:25-28

ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 10:14 -ΛΟΥΚΑΣ 1:52

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 13:10 –ΠΡΑΞΕΙΣ 17:29

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 13:1-10- ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:18-25

ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 5:11 – ΙΑΚΩΒΟΣ 1:19

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 10:6 – Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 2:7

ΣΟΦΙΑ ΣΕΙΡΑΧ 28:2 – ΜΑΤΘΑΙΟΣ 6:14

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 5:17-20- ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:13-17

ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 3:5-6 – Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 1:6-7

Αυτά τα στοιχεία που παραθέσαμε αποδεικνύουν ότι η Καινή Διαθήκη επικυρώνει την Μετάφραση των Εβδομήκοντα και τον ευρύ κανόνα που περιέχει. Δεν θα έπρεπε κι εμείς να δεχτούμε την ετυμηγορία της Καινής Διαθήκης ως προς το ποια Παλαιά Διαθήκη θα πρέπει να έχουμε; Εκτός αν νομίζουμε ότι οι απόστολοι έκαναν λάθος, κι ότι εμείς ξέρουμε καλύτερα από αυτούς!

 

8. Δεν υπάρχουν προβλήματα στα Δευτεροκανονικά;

Γράφει σχετικά ο Joel Kalvesmaki: «Υπάρχουν περικοπές στα Δευτεροκανονικά που πολλοί Ευαγγελικοί βρίσκουν ενοχλητικές ή προβληματικές. Αλλά, αν είμαστε ειλικρινείς, θα παραδεχτούμε ότι αυτές οι περικοπές έχουν τις αντίστοιχές τους στην υπόλοιπη Παλαιά Διαθήκη.  Για παράδειγμα, πολύς λόγος έχει γίνει, για αυτό που, σε πρώτη ανάγνωση, φαίνεται να είναι αποκρυφιστική χρήση τμημάτων ζώων στο βιβλίο του Τωβίτ. Αλλά πριν απορρίψουμε αυτή την ιστορία, ας σταματήσουμε για μια στιγμή. Σκεφτείτε πώς ο Ιακώβ μεγάλωσε το κοπάδι του (Γέν. 30:25-43). Δεν δίνει την εντύπωση ότι χρησιμοποίησε στο κοπάδι του μαγικές τεχνικές; Εάν αυτή η ιστορία δεν είχε περιληφθεί στον κανόνα και την διαβάζαμε για πρώτη φορά σήμερα, δεν θα αισθανόμασταν το ίδιο αμήχανα; (…) Πιθανόν η αντίδρασή μας εναντίον αυτού του είδους ιστοριών δεν προέρχεται από το περιεχόμενό τους, αλλά απ’ το ότι μεγαλώσαμε σε μια κοσμική κουλτούρα και κοσμοθεωρία που χλευάζει το θαυματουργικό και το γεγονός πως ο Θεός εργάζεται διαμέσου του φυσικού»[6].

 

9. Η αρχαία Εκκλησία δέχονταν τα Δευτεροκανονικά

Οι πρώτοι Χριστιανοί, όπως βλέπουμε στα γραπτά των  αποστολικών πατέρων και των απολογητών, χρησιμοποιούν τα Δευτεροκανονικά βιβλία στις παραθέσεις τους από την Π.Δ. Οπότε η αποστολική παράδοση που είχαν λάβει περιελάμβανε τον Ευρύ Κανόνα της Π.Δ. (Β΄ Θεσ. β 15). Ο Μπρατσιώτης αναφέρει σχετικά: «Είναι άξιον πολλής προσοχής, ότι ήδη οι αποστολικοί πατέρες, είτα δε και οι απολογηταί και οι λοιποί εκκλησιαστικοί συγγραφείς των τριών πρώτων αιώνων χρησιμοποιούσιν εν τοις έργοις αυτών τα δευτεροκανονικά, πολλάκις άνευ διακρίσεως αυτών από των πρωτοκανονικών, και δη επακριβώς καθ’ ον τρόπον και εκείνα, παραθέτοντες και εξ αυτών χωρία ως από βιβλίων αγίων και θεοπνεύστων και χαρακτηρίζοντες και αυτά ως ‘θείας γραφάς’ κ.τ.τ. (‘καθώς γέγραπται’, ‘φησιν η Γραφή’ κλπ.) Τούτο δε δεν εξηγείται απλώς εκ της υπ’ αυτών χρησιμοποιήσεως της μεταφράσεως των Ο΄, ειμή επί τη προϋποθέσει αποστολικής παραδόσεως κρατησάσης απαρεγκλίτως εν τη πρώτη εκκλησία και προτιμώσης συν τη Βίβλω ταύτη και τον εν’ αυτή περιεχόμενον ευρύτερον κανόνα» (ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑΝ ΔΙΑΘΗΚΗΝ-ΜΠΡΑΤΣΙΩΤΟΥ σελ. 501-502).

Ο Ειρηναίος μάλιστα, επίσκοπος Λουγδούνου (σημερινή Λυών) τον 2ο αιώνα, γράφει πως η Μετάφραση των Εβδομήκοντα είναι θεόπνευστη, και ότι αυτήν την Βίβλο δεχόταν η αποστολική παράδοση ως Βίβλο της Εκκλησίας. Γράφει λοιπόν ο Ειρηναίος: «Αυτή η μετάφραση της Γραφής έγινε πριν κατέλθη στη Γη ο Κύριός μας και πριν εμφανισθούν οι χριστιανοί. (…) Αποδεικνύονται λοιπόν, στ’ αλήθεια αναιδείς και θρασείς όσοι θέλουν τώρα να γίνη διαφορετικά η μετάφραση, όταν εμείς τους ελέγχουμε από την ίδια τη Γραφή και τους αποστομώνομε για την πίστι της ελεύσεως του Υιού του Θεού. Είναι η πίστι μας σταθερή και όχι πλαστή, και η μόνη αληθινή.(…) Και το κήρυγμα της Εκκλησίας δεν επιδέχεται διορθώσεις. Καθ’ ότι οι απόστολοι, ως παλιότεροι όλων αυτών, συμφωνούν με τη μετάφρασι, που αναφέραμε παραπάνω, και η μετάφρασι αυτή συμφωνεί με την παράδοσι των αποστόλων. Και ο Πέτρος και  ο Ιωάννης και ο Ματθαίος και ο Παύλος και οι άλλοι στη συνέχεια και οι μαθηταί τους αναφέρουν όλα τα λόγια των προφητών, όπως τα περιέχει η μετάφρασι των Ο΄ πρεσβυτέρων. Το ένα και το αυτό Πνεύμα του Θεού, που κήρυξε με τους προφήτες ποια και τι είδους θα είναι η έλευσι του Κυρίου, με τους πρεσβυτέρους μετέφρασε καλώς αυτά που καλώς προφητεύθηκαν» (ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΨΕΥΔΩΝΥΜΟΥ ΓΝΩΣΕΩΣ-ΕΙΡΗΝΑΙΟΥ, 3:21:3-4. Μετάφραση Αρχιμ. π. Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη, σελ.249).

Είναι ενδιαφέρον να μάθουμε ότι ο αρχαιότερος κανόνας της Καινής Διαθήκης που έχει βρεθεί, ο Μουρατόριος Κώδικας, περιέχει και την Σοφία Σολομώντος, ένα απ’ τα Δευτεροκανονικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης!

Ενώ ο γνωστός προτεστάντης εκκλησιαστικός ιστορικός J. KELLY λέει ότι η αρχαία Εκκλησία πάντοτε δέχονταν τον ευρύ κανόνα της Π. Διαθήκης! Γράφει συγκεκριμένα: «Θα πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Παλαιά Διαθήκη όπως ήταν αποδεκτή με εξουσία μέσα στην Εκκλησία, ήταν κάπως μεγαλύτερη και περισσότερο εκτενής από τα 22 ή τα 24 βιβλία της Εβραϊκής Βίβλου του Παλαιστινού Ιουδαϊσμού. (…) Αυτή πάντοτε περιελάμβανε, αν και με ποικίλους βαθμούς αναγνώρισης, τα λεγόμενα Απόκρυφα ή δευτεροκανονικά βιβλία. Ο λόγος γι’ αυτό ήταν ότι η Παλαιά Διαθήκη που πέρασε από την πρώτη στιγμή στα χέρια των Χριστιανών δεν ήταν το αυθεντικό Εβραϊκό κείμενο, αλλά η Ελληνική μετάφραση γνωστή ως των Εβδομήκοντα. (…) Κατά τους δύο πρώτους αιώνες σε οποιοδήποτε βαθμό η Εκκλησία φαίνονταν να τα αποδέχεται όλα ή τα περισσότερα από αυτά τα πρόσθετα βιβλία ως εμπνευσμένα και πραγματεύτηκε με αυτά χωρίς αμφιβολία ως Γραφή» (EARLY CHRISTIAN DOCTRINES, σελίδες 53,54). 

Από τα πρωτοχριστιανικά γραπτά θα αναφέρουμε εδώ μερικές από τις παραπομπές που κάνουν στα Δευτεροκανονικά βιβλία, για πρόσθετη επιβεβαίωση στο γεγονός πως  οι πρώτοι Χριστιανοί τα αποδέχονταν ως μέρος της Αγίας Γραφής:

Η Διδαχή 4:5 παραθέτει την Σοφία Σολομώντος 4:31.

Η Α΄ Κορινθίους – Κλήμη Ρώμης 3:4, 27:5, 45:4 παραθέτει αντίστοιχα τη Σοφία Σολομώντος 2:24, 12:12 και την Ιουδίθ 8:4.

Η Επιστολή Βαρνάβα 6:7 παραθέτει την Σοφία Σολομώντος 2:12.

Η Προς Φιλιππησίους- Πολυκάρπου 10:2 παραθέτει τον Τωβίτ 4:10 και 12:9.

Ο Ποιμήν του Ερμά –Όρασις γ΄ 7:3 παραθέτει την Σοφία Σειράχ 18:30.

Ο Ιππόλυτος Ρώμης στον Αποδεικτικό προς Ιουδαίους 9, 10 παραθέτει αντίστοιχα την Σοφία Σολομώντος 2:14,16-18,20 και 5:2-9.

Στο έργο του Εις Αίρεσιν Νοητού 2 παραθέτει τον Βαρούχ 3:35-37.

Ο Ιππόλυτος πάλι στο Περί Χριστού και περί Αντιχρίστου 49 παραθέτει το Α΄ Μακκαβαίων 1:51 και Β΄ Μακκαβαίων 9:9. Ενώ στο έργο του Εις τον Δανιήλ στα κεφάλαια Β, Γ, και Δ παραθέτει εκτενή αποσπάσματα από τα Α΄ και Β΄ Μακκαβαίων.

Η αρχαία Εκκλησία, λοιπόν, συμφωνούσε με την μετάφραση των Εβδομήκοντα και τον ευρύ κανόνα που περιέχει. Επίσης η αρχαία εκκλησία τον 4ο και 5ο αιώνα μ.Χ. με τους κανόνες ΠΕ΄ Αγίων Αποστόλων, Ξ΄ Λαοδικείας και ΚΔ΄ (ΛΒ΄) Καρθαγένης έκλεισε τον κανόνα, επικυρώνοντας συνολικά και τα 10 δευτεροκανονικά βιβλία ως μέρος της Παλαιάς Διαθήκης. Οι σύνοδοι αυτές είναι οι ίδιες που έκλεισαν ταυτόγχρονα και τον κανόνα της Καινής Διαθήκης.

 

10. Ευαγγελική αντίρρηση: Μερικοί πατέρες ήταν υπέρ του στενού κανόνα

Παρ’ όλ’ αυτά, μεμονωμένοι πατέρες της Εκκλησίας είχαν εκφραστεί υπέρ του στενού κανόνα της Π. Διαθήκης. Και συχνά κάποιοι διαμαρτυρόμενοι επικαλούνται αυτούς ως επιχείρημα υπέρ του στενού κανόνα. Η πλήρης αλήθεια είναι, ότι ακόμα και αυτοί οι πατέρες που τάσσονται υπέρ του στενού κανόνα, στα γραπτά τους χρησιμοποιούν ως μέρος της Αγίας Γραφής και τα Δευτεροκανονικά βιβλία! Γράφει σχετικά ο Χαστούπης:

«Εν τη αρχαία όμως εκκλησία μαρτυρούνται και διάφοροι μεμονωμέναι προσπάθειαι προς υποτίμησιν ή αποκλεισμόν των δευτεροκανονικών βιβλίων και τεμαχίων. Αι προσπάθειαι αύται ήσαν ανεπιτυχείς και ωφείλοντο εις ιδιαζούσας επιδράσεις. (…) Ο Μ. Αθανάσιος (π.296-373) εν τη 39η των εορταστικών του επιστολών  δέχεται ως κανονικά 22 βιβλία της Π.Διαθήκης, ήτοι τα πρωτοκανονικά, εν οις συγκαταλέγει τον Βαρούχ και την Επιστολή Ιερεμίου, και χαρακτηρίζει τα δευτεροκανονικά ως ‘αναγινωσκόμενα’ μεν και ‘εποικοδομητικά’, αλλά μη κανονικά. Εν τοις έργοις του όμως ποιείται χρήσιν και των δευτεροκανονικών. Κύριλλος ο Ιεροσολύμων (π.315-386) απαριθμεί 22 βιβλία, ήτοι τα πρωτοκανονικά, εν οις συγκαταλέγει τον Βαρούχ και την Επιστολή Ιερεμίου, και θέτει τα δευτεροκανονικά εις δευτέραν μοίραν (‘τα δε λοιπά κείσθω εν δευτέρω’). Αλλ’ εν τη πράξει είναι περισσότερον ελεύθερος ή εν τη θεωρία, διότι παραθέτει χωρία και εκ των δευτεροκανονικών. Η μεταξύ θεωρίας και πράξεως διαφορά αύτη βρίσκεται και παρ’ Επιφανείω (π.315-403) και Γρηγορίω Ναζιανζηνώ (319-389)» (ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ Π.ΔΙΑΘΗΚΗΝ- ΧΑΣΤΟΥΠΗ σελ.552-553).

Οπότε οι μεμονωμένες αυτές απόψεις, δεν είναι τόσο απόλυτες, αφού οι συγκεκριμένοι πατέρες τελικά χρησιμοποιούν τα Δευτεροκανονικά βιβλία ως μέρος της Αγίας Γραφής.

 

11. Ο Ιουδαϊκός κανόνας έκλεισε πολλές δεκαετίες μετά την εμφάνιση της Εκκλησίας!

Το ενδιαφέρον είναι πως οι Ιουδαίοι, από αντίδραση στους Χριστιανούς απέρριψαν και τα Δευτεροκανονικά βιβλία, αλλά και την ίδια την Μετάφραση των Εβδομήκοντα. Αυτό έγινε περίπου το 90 - 100 μ.Χ. στη ραβινική Σύνοδο της Ιάμνειας, οπότε έκλεισαν τον Ιουδαϊκό κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης αποκλείοντας τα Δευτεροκανονικά και επιλέγοντας τον στενό κανόνα των 39 βιβλίων. Άλλοι αμφισβητούν την επιρροή της συγκεκριμένης συνόδου στο κλείσιμο του ιουδαϊκού κανόνα, αλλά πάντως οι περισσότεροι συμφωνούν ότι εκείνη την χρονική περίοδο, δηλαδή από το τέλος του 1ου αιώνα μέχρι τον 2ο αιώνα μ.Χ. έκλεισε οριστικά για τους Ιουδαίους ο κανόνας της δικής τους Βίβλου.

Λέει σχετικά ο Καλαντζάκης: «ο ιουδαϊκός ή παλαιστινός κανόνας της Π. Διαθήκης κλείνει για τον Ιουδαϊσμό στο τέλος του 100 μ.Χ. ή λίγο αργότερα, πιθανόν στις αρχές του 200. Οριστικοποιείται πλέον με 24 κανονικά βιβλία, όπως ακριβώς μνημονεύονται στο Ταλμούδ, και επικρατεί έκτοτε μεταξύ των ιουδαίων.(…) Ο τελικός απαρτισμός του ιουδαϊκού κανόνα επιβεβαιώνεται έμμεσα και από τη σύνοδο της Ιάμνειας (περί το 100 μ.Χ.) η οποία έχοντας δεδομένη την οριστική του μορφή ασχολήθηκε κατεξοχήν με αναθεωρητικά και άλλα προβλήματά του» (Εισαγωγή στην Π. Διαθήκη- Σ. Καλαντζάκη, σελ.80-81).

 Για την σκοπιμότητα επιλογής του στενού κανόνα, λέει ο Μπρατσιώτης: «Ο στενός δ’ ούτος κανών επεκράτησε βαθμηδόν παρά τοις απανταχού Ιουδαίοις, αποκλεισθέντων των λεγομένων δευτεροκανονικών ίσως εξ αντιδράσεως προς τους χριστιανούς, παρ’ οίς ήτο εν μεγίστη τιμή η ταύτα περιεχούσα μετάφρασις των Ο΄» (ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ Π.ΔΙΑΘΗΚΗΝ –ΜΠΡΑΤΣΙΩΤΟΥ σελ. 497-498). Ενώ για την ιουδαϊκή απόρριψη της Μεταφράσεως των Εβδομήκοντα, αναφέρει ο ίδιος: «Ακριβώς όμως η εν τη εκκλησία χρήσις της βίβλου ταύτης, και δη και η υπό των χριστιανών χρησιμοποίησις αυτής εν ταις χριστολογικαίς συζητήσεσιν αυτών προς τους Ιουδαίους, συνετέλεσεν εις το να καταστή εις τούτους ύποπτος και μισητή και να διαβληθή ως ‘μη ούσα εν τισιν αληθής’, και δη ως δήθεν νενοθευμένη υπ’ αυτών, τοσούτο μάλλον καθ’ όσον, ως στηριζόμενη επί πολύ παλαιοτέρων πρωτοτύπων, ενεφάνιζεν ικανάς διαφοράς από της προσφάτως τότε, ως φαίνεται (πρβλ.σελ.534), μετερρυθμισμένης υπό των ραββίνων εβραϊκής Βίβλου» (ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ Π.ΔΙΑΘΗΚΗΝ –ΜΠΡΑΤΣΙΩΤΟΥ, σελ. 560).

Ο Joel Kalvesmaki παρατηρεί: «Τα Δευτεροκανονικά διατήρησαν τον σεβασμό σε διάφορες Ιουδαϊκές κοινότητες μέχρι περίπου 30 χρόνια μετά τον θάνατο του Παύλου όταν οι Φαρισαίοι, στη Σύνοδο της Ιάμνειας, συζήτησαν πολλά θέματα, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Ιουδαϊκός κανόνας. Αν και η επιρροή αυτής της συνόδου είναι αμφισβητούμενη, είναι ξεκάθαρο ότι μετά τα Δευτεροκανονικά βιβλία απορρίφτηκαν κατηγορηματικά από τους Φαρισαίους που από τότε κυριάρχησαν στον Ιουδαϊσμό. Φαίνεται ασυνήθιστο ότι οι περισσότεροι Ευαγγελικοί Χριστιανοί σήμερα αγκαλιάζουν την Ιάμνεια για να ορίσει τον κανόνα τους. Έπειτα, οι άνθρωποι σε αυτή τη σύνοδο δεν ήταν Χριστιανοί. Μάλλον αποφασιστικά αντιτίθονταν στον Χριστό και τους Αποστόλους και σκόπευαν να τους εξαφανίσουν από την Ιουδαϊκή ζωή. Οι πρώτοι Χριστιανοί δεν έδωσαν καμιά προσοχή στην σύνοδο της Ιάμνειας και συνέχισαν να χρησιμοποιούν τα Δευτεροκανονικά, και με καλή αιτία»[7].

 

12. Τι μπορούμε να συμπεράνουμε;

Είδαμε ότι προηγείται ο Ευρύς του Στενού κανόνα. Ο μεν πρώτος στηρίζεται στη χριστιανική παράδοση, ενώ ο δεύτερος στην μεταγενέστερη Εβραϊκή παράδοση. Εμείς ποια παράδοση πρέπει να ακολουθήσουμε;

Εάν θέλουν οι ευαγγελικοί και οι πεντηκοστιανοί, να είναι συνεπείς, αφού εμπιστεύονται τον Ιουδαϊσμό για τον κανόνα της Αγίας Γραφής, θα πρέπει να απορρίψουν εκτός από τα Δευτεροκανονικά, και όλα τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, επειδή οι Ιουδαίοι απορρίπτουν εντελώς και όλη την Καινή Διαθήκη! Εάν εμπιστευτούν την Εκκλησία για τον κανόνα της Π.Διαθήκης, όπως κάνουν για την Καινή Διαθήκη, τότε θα πρέπει να δεχτούν και τα Δευτεροκανονικά βιβλία. Το δίλημμα είναι σαφές και πρέπει να απαντηθεί με ειλικρίνεια και συνέπεια!

Ο Kalvesmaki λέει: «Εάν σεβόμαστε την Ιουδαϊκή απόφαση για τον κανόνα, δεν θα πρέπει να επανεξετάσουμε την θέση μας σχετικά με τον Μεσσία, το Σάββατο και τον Νόμο;»[8]

Ένας απ’ τους λόγους που ο Λούθηρος απέρριψε τα Δευτεροκανονικά βιβλία, είναι γιατί υποστηρίζουν διδασκαλίες που οι Ευαγγελικοί απορρίπτουν, όπως π.χ. τις προσευχές υπέρ των νεκρών (Β΄ Μακκαβαίων 12:39-45), και την μεσιτεία των κεκοιμημένων αγίων και των αγγέλων (Β΄ Μακκαβαίων 15:14, Τωβίτ 12:12,15). Όμως δεν είναι σωστό να απορρίπτει κανείς  κάποια βιβλία της Αγίας Γραφής, μόνο και μόνο επειδή δεν συμφωνεί μαζί τους! Και μάλιστα, όταν οι Προτεστάντες έχουν αναγάγει σε δόγμα της πίστης τους το «μόνον η Αγία Γραφή»!

Όπως αποδείξαμε βιβλικά, ιστορικά και λογικά σε αυτό το άρθρο, ο κανόνας της Παλαιάς Διαθήκης που είχαν οι απόστολοι και οι πρώτοι Χριστιανοί ήταν ο ευρύς κανόνας, ο οποίος περιλάμβανε και τα λεγόμενα Δευτεροκανονικά βιβλία. Η Αγία Γραφή συνεπώς δεν αποτελείται μόνο από 66 βιβλία όπως δέχονται οι προτεστάντες, αλλά από 76 βιβλία (49 της Παλαιάς Διαθήκης + 27 βιβλία της Καινής Διαθήκης).

Ο Kalvesmaki παρατηρεί: «Εμείς οι Ευαγγελικοί χρειαζόμαστε μια μεγάλη δόση θεολογικής ταπείνωσης. Όταν εξετάζουμε την ιστορία, αυτή δεν ταιριάζει πάντοτε τις προσδοκίες μας ή την εμπειρία μας. Εμείς κηρύττουμε συχνά για την σπουδαιότητα του να ομολογούμε τις προσωπικές μας αμαρτίες και πλάνες, αλλά σπάνια εφαρμόζουμε αυτή την αρχή στο συλλογικό πνευματικό μας περπάτημα με άλλες εκκλησίες και άλλες κοινότητες. Η ταπείνωση εφαρμόζεται μόνο σε άτομα, ή επίσης και σε συλλογικά σώματα; Μερικοί από εμάς, του εαυτού μου συμπεριλαμβανομένου, έχουμε αρνηθεί το όνομα Χριστιανικές σε εκκλησίες, οι  οποίες έχουν πεποιθήσεις και πρακτικές που είναι πλησιέστερες στους Πατέρες που βοήθησαν να μας δώσουν τον κανόνα. Πιθανόν είναι καιρός να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε με σεβασμό εκείνες τις εκκλησίες που έχουν διατηρήσει τα Δευτεροκανονικά απλά στην προσπάθειά τους να μείνουν πιστές σε ό,τι οι Απόστολοι παρέδωσαν σε αυτές»[9].

 

Θα ακολουθήσουμε την Αγία Γραφή ολόκληρη, όπως την είχαν οι απόστολοι και η αρχαία Εκκλησία; Ή θα ακολουθούμε μια ελλιπή Αγία Γραφή που έχει 10 βιβλία λιγότερα, σύμφωνα με μια ανθρώπινη παράδοση που ξεκίνησε τον 16ο αιώνα από την Διαμαρτύρηση και έπειτα; 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:


1.       ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ Π. ΔΙΑΘΗΚΗΝ- Α.ΧΑΣΤΟΥΠΗ

2.       ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ Π. ΔΙΑΘΗΚΗΝ- Π.ΜΠΡΑΤΣΙΩΤΗ

3.       ΜΕΛΕΤΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑΙ ΕΙΣ ΤΗΝ Π. ΔΙΑΘΗΚΗΝ-Α.ΧΑΣΤΟΥΠΗ

4.       ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Π. ΔΙΑΘΗΚΗ – Σ.ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΗ

5.       ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Π. ΔΙΑΘΗΚΗ –Γ.ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

6.       EARLY CHRISTIAN DOCTRINES – J.KELLY

7.       COMMON SENSE- DAVID BERCOT

8.       ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ-ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΑΛΤΑΟΥΡΑ (άρθρο)

9.       ALL SCRIPTURE IS INSPIRED BY GOD-THOUGHTS ON THE OLD TESTAMENT CANON- JOEL KALVESMAKI (www.orthodoxinfo.com)

10.    www.cin.org/users/james/files/deuteros.htm

11.     www.cathinsight.com/apologetics/deutero.htm

12.    www.cin.org/users/james/files/deutero2.htm

13.    www.newadvent.org/cathen/03267a.htm

14.     www.ic.net/~erasmus/RAZ110.HTM

15.    www.columbia.edu/cu/augustine/arch/sbrandt/canon.htm


 

Σημειώσεις


[1] Στο άρθρο θα χρησιμοποιούμε τον όρο «Δευτεροκανονικά» κατά συγκατάβαση, για τα 7 ως 10 βιβλία που  δέχονται οι ιστορικές παραδοσιακές Εκκλησίες ως μέρος της Παλαιάς Διαθήκης, και τα οποία απορρίπτουν οι Προτεστάντες και οι Ιουδαίοι. Δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε κάποια πραγματική διάκριση ως προς τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, γιατί αν ανήκουν στον κανόνα, τότε όλα είναι κανονικά βιβλία.

[2] Βλέπε Catholic Encyclopedia, λήμμα “Canon of the Old Testament”.

[3] Φίλωνος, Βίος Μωϋσέως β 7. Ούτος χαρακτηρίζει τους Ο΄ ως «προφήτας» και «ιεροφάντας». Παράβλεπε και Βαβυλωνιακό Ταλμούδ Megilla 9a.

[4] THE OLD TESTAMENT CANON. Πηγή: www.columbia.edu/cu/augoustine/arch/ sbrandt/canon.htm

[5] Βλέπε ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑΝ ΔΙΑΘΗΚΗΝ –ΜΠΡΑΤΣΙΩΤΟΥ σελ.493.

[6] All Scripture is Inspired by God: Thoughts on the Old Testament Canon-Joel Kalvesmaki. Από την ιστοσελίδα www.orthodoxinfo.com.

[7] Δείτε σημείωση 60.

[8] Δείτε σημείωση 60.

[9] Δείτε σημείωση 60.

Δημιουργία αρχείου: 2-2-2005.

Τελευταία μορφοποίηση: 1-9-2016.

ΕΠΑΝΩ